Gieorgij Konstantynowicz Żukow, ros. Георгий Константинович Жуков (ur. 1 grudnia 1896, zm. 18 czerwca 1974) - marszałek radziecki.
Urodzony w ubogiej chłopskiej rodzinie we wsi Striełkowka w obwodzie kałuskim, oddany do terminu do kuśnierza. W 1915 roku został powołany do armii carskiej-służył w kawalerii, wyróżniał odwagą, był kilkakrotnie ranny i kontuzjowany. W 1916 roku został mianowany podoficerem i kilkakrotnie odznaczony Krzyżem Świętego Jerzego. Został instruktorem w szkole podoficerskiej.
Brał udział w rewolucji październikowej w 1917 roku, a następnie w wojnie domowej w Rosji w latach 1918-1920 po stronie bolszewickiej jako dowódca szwadronu kawalerii. W latach 20. był dowódcą jednego z dwóch pułków czołgów jakie istniały wówczas w ZSRR. Później dowodził dywizją i korpusem kawalerii. W roku 1939 kierował radziecką obroną na Dalekim Wschodzie - zwycięstwo radzieckie w bitwie nad rzeką Chałchin Goł zdecydowało o skierowaniu japońskiej ekspansji w innym kierunku. Podczas 104 dni dowództwa na Dalekim Wschodzie wydał 600 wyroków śmierci.
Podczas II wojny światowej w roku 1941 szef sztabu generalnego, od VII 1942 zastępca naczelnego wodza. Jako szef sztabu, był jednym z współodpowiedzialnych za katastrofalne klęski Armii Czerwonej w pierwszych miesiącach wojny, w czasie których w krótkim czasie ZSRR stracił miliony żołnierzy. Był dowódcą frontów: m.in. Leningradzkiego (w czasie tragicznego dla ludności cywilnej oblężenia, po odwołaniu spod Leningradu większości wojsk niemieckich), Zachodniego, 1 Ukraińskiego, 1 Białoruskiego. Wsławił się w bitwie pod Kurskiem.
Wraz z Berią był odpowiedzialny za masowe deportacje ludności w okresie II wojny światowej w głąb ZSRR [1]
Dowodził zarówno w strategicznych zwycięstwach radzieckich (jak przełomowe operacje Tajfun, Uran i Bagration, wszystkie trzy pospołu z Wasilewskim), jak i w całkowitych klęskach (w szczególności Operacja Mars, następnie celowo zapomniana przez historiografię radziecką). Pod koniec wojny kierował operacją berlińską, w czasie której ponosił odpowiedzialność za ogromne straty poniesione przy przekraczaniu linii Odry i Nysy i w walkach o miasto, bezskutecznie próbując zdobyć stolicę Rzeszy przed świętem 1 Maja. 8 maja 1945 w Berlinie, w imieniu Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej, wraz z przedstawicielami rządów USA, Wielkiej Brytanii i Francji przyjął bezwarunkową kapitulację hitlerowskich Niemiec i został mianowany dowódcą radzieckiej strefy okupacyjnej. Był radzieckim przedstawicielem w Międzysojuszniczej Radzie Kontroli.
W roku 1946 objął dowództwo nad całością wojsk lądowych ZSRR, jednak Stalin usunął go z tej funkcji. Zagrożony aresztowaniem, uniknął go dzięki interwencji marszałków i generałów radzieckich (m.in marszałka Koniewa), albowiem ci obawiali się nowej czystki, która zaczęłaby się od Żukowa. Został dowódcą okręgu odeskiego. Po śmierci Stalina w latach 1955-1957 minister obrony ZSRR. W 1954 roku przeprowadził próby jądrowe na Poligonie Tockoje z udziałem ponad 40 tys. żołnierzy, testując działanie broni atomowej na ludziach. W 1956 był inicjatorem i organizatorom stłumienia rewolucji węgierskiej, skierowanej przeciwko dominacji ZSRR i ustrojowi komunistycznemu. W 1958, po przegraniu walki o władzę z Chruszczowem (któremu poparcia udzielili tak aparatczycy, jak wyższa kadra dowódcza Armii Czerwonej), odwołany ze wszystkich stanowisk i przeniesiony w stan spoczynku (wedle legendy stało się tak za sprzeciwianie się wpływowi KPZR na armię, czy też za nadmierną popularność zagrażającą władzy Chruszczowa).
Gieorgij Żukow został czterokrotnie wyróżniony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego (w 1939, 1944, 1945 i 1956 roku). Został również odznaczony m.in.: Orderem Zwycięstwo (dwukrotnie), Krzyżem św. Jerzego (czterokrotnie) oraz wieloma innymi odznaczeniami. Jest też posiadaczem najwyższego polskiego odznaczenia bojowego (wielkiego krzyża orderu Virtuti Militari).
Symbolem jego dokonań były odznaczenia i tytuły: pierwsze odznaczenie – Order Czerwonego Sztandaru, otrzymał w 1921 roku za stłumienie antybolszewickiego powstania chłopskiego na Tambowszczyźnie, w 1956 roku jako jedyny w historii przyznał sobie, będąc ministrem obrony, czwartą Złotą Gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego. Decyzję uzasadnił następująco: w uznaniu wielkich zasług, a także na sześćdziesiąte urodziny…
Jeszcze za czasów radzieckich w centrum Moskwy, w pobliżu Kremla, postawiono pomnik Żukowa. W sumie poświęcono mu 30–40 pomników, z moskiewskim na czele. Ustanowiono Medal Żukowa, odznaczenie, które wręcza się do dzisiaj; pośmiertnie nadano tytuł generalissimusa ZSRR (przed nim tylko Stalin dostąpił takiego zaszczytu). Żukow zarówno w czasach ZSRR, jak i w dzisiejszej Rosji to ikona. Za rządów Breżniewa zaczął się rodzić kult Żukowa: marszałka sławiono jako geniusza, kogoś na podobieństwo Cezara lub Napoleona. Przedstawiano go jako wielkiego dowódcę, który poprowadził ZSRR do zwycięstwa w drugiej wojnie światowej, człowieka nieodpowiedzialnego za zbrodnie czasów stalinowskich. Pojawił się ruch młodzieżowy, który obrał sobie za patrona właśnie jego: wcześniej byli pionierzy leninowcy, teraz także żukowowcy. Niedawno w Rosji pojawiła się propozycja, aby Żukowa kanonizować i zaliczyć w poczet świętych rosyjskiego kościoła prawosławnego.
Imieniem Żukowa nazwano plac u zbiegu ulic Wielkopolskiej, Śląskiej, Wąskiej i Niedziałkowskiego w centralnej części Szczecina. W 2008 r. jego nazwę zmieniono na Plac Teatralny, co związane było z budową przy nim nowej siedziby Teatru Lalek Pleciuga.
Urodzony w ubogiej chłopskiej rodzinie we wsi Striełkowka w obwodzie kałuskim, oddany do terminu do kuśnierza. W 1915 roku został powołany do armii carskiej-służył w kawalerii, wyróżniał odwagą, był kilkakrotnie ranny i kontuzjowany. W 1916 roku został mianowany podoficerem i kilkakrotnie odznaczony Krzyżem Świętego Jerzego. Został instruktorem w szkole podoficerskiej.
Brał udział w rewolucji październikowej w 1917 roku, a następnie w wojnie domowej w Rosji w latach 1918-1920 po stronie bolszewickiej jako dowódca szwadronu kawalerii. W latach 20. był dowódcą jednego z dwóch pułków czołgów jakie istniały wówczas w ZSRR. Później dowodził dywizją i korpusem kawalerii. W roku 1939 kierował radziecką obroną na Dalekim Wschodzie - zwycięstwo radzieckie w bitwie nad rzeką Chałchin Goł zdecydowało o skierowaniu japońskiej ekspansji w innym kierunku. Podczas 104 dni dowództwa na Dalekim Wschodzie wydał 600 wyroków śmierci.
Podczas II wojny światowej w roku 1941 szef sztabu generalnego, od VII 1942 zastępca naczelnego wodza. Jako szef sztabu, był jednym z współodpowiedzialnych za katastrofalne klęski Armii Czerwonej w pierwszych miesiącach wojny, w czasie których w krótkim czasie ZSRR stracił miliony żołnierzy. Był dowódcą frontów: m.in. Leningradzkiego (w czasie tragicznego dla ludności cywilnej oblężenia, po odwołaniu spod Leningradu większości wojsk niemieckich), Zachodniego, 1 Ukraińskiego, 1 Białoruskiego. Wsławił się w bitwie pod Kurskiem.
Wraz z Berią był odpowiedzialny za masowe deportacje ludności w okresie II wojny światowej w głąb ZSRR [1]
Dowodził zarówno w strategicznych zwycięstwach radzieckich (jak przełomowe operacje Tajfun, Uran i Bagration, wszystkie trzy pospołu z Wasilewskim), jak i w całkowitych klęskach (w szczególności Operacja Mars, następnie celowo zapomniana przez historiografię radziecką). Pod koniec wojny kierował operacją berlińską, w czasie której ponosił odpowiedzialność za ogromne straty poniesione przy przekraczaniu linii Odry i Nysy i w walkach o miasto, bezskutecznie próbując zdobyć stolicę Rzeszy przed świętem 1 Maja. 8 maja 1945 w Berlinie, w imieniu Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej, wraz z przedstawicielami rządów USA, Wielkiej Brytanii i Francji przyjął bezwarunkową kapitulację hitlerowskich Niemiec i został mianowany dowódcą radzieckiej strefy okupacyjnej. Był radzieckim przedstawicielem w Międzysojuszniczej Radzie Kontroli.
W roku 1946 objął dowództwo nad całością wojsk lądowych ZSRR, jednak Stalin usunął go z tej funkcji. Zagrożony aresztowaniem, uniknął go dzięki interwencji marszałków i generałów radzieckich (m.in marszałka Koniewa), albowiem ci obawiali się nowej czystki, która zaczęłaby się od Żukowa. Został dowódcą okręgu odeskiego. Po śmierci Stalina w latach 1955-1957 minister obrony ZSRR. W 1954 roku przeprowadził próby jądrowe na Poligonie Tockoje z udziałem ponad 40 tys. żołnierzy, testując działanie broni atomowej na ludziach. W 1956 był inicjatorem i organizatorom stłumienia rewolucji węgierskiej, skierowanej przeciwko dominacji ZSRR i ustrojowi komunistycznemu. W 1958, po przegraniu walki o władzę z Chruszczowem (któremu poparcia udzielili tak aparatczycy, jak wyższa kadra dowódcza Armii Czerwonej), odwołany ze wszystkich stanowisk i przeniesiony w stan spoczynku (wedle legendy stało się tak za sprzeciwianie się wpływowi KPZR na armię, czy też za nadmierną popularność zagrażającą władzy Chruszczowa).
Gieorgij Żukow został czterokrotnie wyróżniony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego (w 1939, 1944, 1945 i 1956 roku). Został również odznaczony m.in.: Orderem Zwycięstwo (dwukrotnie), Krzyżem św. Jerzego (czterokrotnie) oraz wieloma innymi odznaczeniami. Jest też posiadaczem najwyższego polskiego odznaczenia bojowego (wielkiego krzyża orderu Virtuti Militari).
Symbolem jego dokonań były odznaczenia i tytuły: pierwsze odznaczenie – Order Czerwonego Sztandaru, otrzymał w 1921 roku za stłumienie antybolszewickiego powstania chłopskiego na Tambowszczyźnie, w 1956 roku jako jedyny w historii przyznał sobie, będąc ministrem obrony, czwartą Złotą Gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego. Decyzję uzasadnił następująco: w uznaniu wielkich zasług, a także na sześćdziesiąte urodziny…
Jeszcze za czasów radzieckich w centrum Moskwy, w pobliżu Kremla, postawiono pomnik Żukowa. W sumie poświęcono mu 30–40 pomników, z moskiewskim na czele. Ustanowiono Medal Żukowa, odznaczenie, które wręcza się do dzisiaj; pośmiertnie nadano tytuł generalissimusa ZSRR (przed nim tylko Stalin dostąpił takiego zaszczytu). Żukow zarówno w czasach ZSRR, jak i w dzisiejszej Rosji to ikona. Za rządów Breżniewa zaczął się rodzić kult Żukowa: marszałka sławiono jako geniusza, kogoś na podobieństwo Cezara lub Napoleona. Przedstawiano go jako wielkiego dowódcę, który poprowadził ZSRR do zwycięstwa w drugiej wojnie światowej, człowieka nieodpowiedzialnego za zbrodnie czasów stalinowskich. Pojawił się ruch młodzieżowy, który obrał sobie za patrona właśnie jego: wcześniej byli pionierzy leninowcy, teraz także żukowowcy. Niedawno w Rosji pojawiła się propozycja, aby Żukowa kanonizować i zaliczyć w poczet świętych rosyjskiego kościoła prawosławnego.
Imieniem Żukowa nazwano plac u zbiegu ulic Wielkopolskiej, Śląskiej, Wąskiej i Niedziałkowskiego w centralnej części Szczecina. W 2008 r. jego nazwę zmieniono na Plac Teatralny, co związane było z budową przy nim nowej siedziby Teatru Lalek Pleciuga.
